Szukaj na tym blogu

czwartek, 16 października 2014

Wszystko o …

Kasztan jadalny.
Maron.

Kasztan
po prostu jest
bo jest....
Brązowy
kamyk lata
i ma w sobie
tyle ciepła
ile deszcz letni
do serca
mu napłakał
/Adam Ziemianin/



Kasztan jadalny symbolizuje mądrą przezorność.

W Japonii  (kachiguri – kasztan) - jest symbolem sukcesu, gdyż słowo "kachi" oznacza zwycięstwo.


Kasztan jadalny to drzewo z rodziny bukowatych. Kiedyś gatunek ten występował tylko na południe od Alp,  ale obecnie rozpowszechniony jest w basenie Morza Śródziemnego – we Włoszech , Francji i Hiszpanii,  Azji Mniejszej i na Kaukazie. Drzewo to ma tendencję do zatrzymywania owocowania w uprawach powyżej 52 równoleżnika. Stąd też uprawa kasztanów na skalę przemysłową prowadzona jest na południe od hipotetycznej linii od Bretanii we Francji poprzez Belgrad w Rumunii i dalej na wschód do Trabzon w Turcji, a linia ta kończy się gdzieś w Iranie. Są też 
i wyjątki. Kasztany rzadko występują w Grecji w rejonach, gdzie występują gleby kredowe, których nie toleruje.
W Afryce, kasztany rosną tylko w krajach Maghrebu.
W Ameryce Północnej, było wiele kasztanowców do pierwszych dekad XX wieku,  ale zniszczone zostały później przez zarazę. Szacuje się,  że w wyniku tego ilość gatunku zmniejszyła się o trzy miliardy.
Inny gatunek kasztanowca występuje istnieje w Chinach i Japonii. Jego uprawa wzrasta tam i region ten jest  na dobrej  drodze do stania się największym na świecie producentem kasztanów.
W Polsce  dziko występuje niezmiernie rzadko. Jedyne znane mi stanowisko znajduje się w Beskidzie  Niskim, nieopodal miejscowości Pastwiska, przy zielonym szlaku turystycznym. Nieliczne egzemplarze rosną w ogrodach botanicznych i parkach.

Moje sadzonki, a jakże przywlokłem z Południowego Tyrolu. 
Niestety do tej pory ostało się jedno drzewko. Jest nieduże jak na siedmiolatka. Rośnie mizernie, chociaż otoczone jest zwłaszcza na zimę szczególną opieką.  Podobno nie mroźne zimy , a wiosenne przymrozki  są dla nich niebezpieczne.
Rodzime sadzonki rzekomo bardziej odporne na warunki atmosferyczne.
Kasztanowce wyróżniają się majestatyczną,  szeroką i gęstą korona osadzona na niskim pniu. Ozdobne są  nie tylko z liści, ale również i z kwiatów pojawiających się na  przełomie kwietnia i maja.

Owocem kasztana jadalnego jest orzech tzw. marron, długości do 3 cm średnicy, otoczony kolczastą okrywą, która może mieć nawet do 10 cm średnicy! Owoce Castanea sativa dojrzewają w październiku, a także i w listopadzie. Mają błyszczący, ciemnobrązowy kolor,  delikatny, lekko mączny i słodki smak. Dłużej można go przechowywać w suchych i szczelnych opakowaniach.
W ogrodzie, aby się ich ich doczekać potrzeba cierpliwości owocują bowiem nie wcześniej niż po 15 latach.
Francuzi i Włosi moją dwa słowa dla kasztanowców. Kasztanowiec zwyczajny nazywa się châtaigne, a najlepsze i najsłodsze kasztany nazywane są  marron , znany w języku angielskim  jako hiszpański kasztan. Różnica jest w   wymiarach i kształcie.
Zastosowanie owoców kasztanowca jest przeróżne.
Świeże kasztany można jeść na surowo, mielić, gotować, piec i prażyć. Nic więc dziwnego , że w górzystych rejonach Morza Śródziemnego, gdzie zboża nie plonują najlepiej , kasztan (Castanea sativa)) był głównym pożywieniem miejscowej ludności od tysięcy lat, a  starożytni Grecy i Rzymianie, jak Dioscorides i Galena, podawali ich zdrowotne właściwości przeciw wzdęciom i  rzekomo ochronionne przed takimi zagrożeniami zdrowia jako trucizny, ukąszenie wściekłego psa i czerwonka.
Prażone kasztany były sprzedawane na ulicach Rzymu już w XVI wieku i są nadal sprzedawane na ulicach miast europejskich, w okresie jesienno-zimowym. W Alto Adagio widziałem sprzedawane na ulicy, wyprażone na miejscu w prowizorycznych piecach przypominających nasze grille ogrodowe.   Kupiłem i spróbowałem. Były wyśmienite.

 Kasztany   można stosować na różne sposoby. 
Zwykle są mielone na mąkę lub przygotowuje się  zupy lub puree (polenta we Włoszech) i miesza się z warzywami, mięsem i smalcem, a z mąki  robi się chleb, naleśniki i zagęszczacze do gulaszu.

Na Węgrzech (gesztenye püré) i na Słowacji (gaštanové pyré) przetarta masa kasztanowa świeża albo mrożona, przeznaczona jest do bezpośredniego spożycia lub używana jako dodatek do wyrobów cukierniczych (wypieków, deserów), mięs. Można z nich wyrabiać dżem i krem waniliowo-kasztanowy lub je kandyzować. W Niemczech chętnie jedzona jest zupa kasztanowa. 
A  u nas? 
Za  czasów Austro-Węgierskich, popularne w całej monarchii marrone jedzono powszechnie pod Wawelem, najpierw jako „marrons glace”, czyli  kasztany glazurowane, póżniej pieczone. Z czasem zniknęły z naszej diety, by obecnie znów pojawić się na straganach  i sklepach. 
Warto je spróbować!

Kasztan w późnojesiennej   szacie