Szukaj na tym blogu

niedziela, 13 lipca 2014


To ja, Narcyz się nazywam
Przepraszam i dziękuję - ja tych słów nie używam
Jestem piękny i uroczy - popatrzycie w moje oczy
Jestem przecież najpiękniejszy, a na pewno najskromniejszy
/zespół „Łzy”/



Narcyz czy żonkil ?


Żonkil to żółty narcyz.  Każdy żonkil jest narcyzem, ale nie każdy narcyz jest żonkilem. Nazwa pochodzi od francuskiego słowa jonquille - żonkil, żółty narcyz. Niekiedy używa się wymiennie te dwie nazwy co niestety nie jest poprawną formą.




Żonkile piękne, krótkim torem 
Przebiega wasze życie:
Giniecie, nim poranne słońce
Rozjarzy się w zenicie.
Żonkile,
Wstrzymajcie się, aż chwile
Pędzące
Przyniosą zmrok z gwiazdami:
Gdy pomodlimy się wieczorem,
Uśniemy razem z wami.

/Robert Herrick 1591-1674/


Narcyz jest łacińską nazwą botaniczną dla wszystkich roślin rodzaju narcyza nazwanych żonkilami i narcyzami. Trochę to wszystko masło maślane, ale pozostaje niezmienny fakt, że to kwiat  niezrównanej urody. 


Na stole moim
w zielonym dzbanku glinianym
mrą te przedwczoraj zerwane narcyzy
i pachną...
Białe, do księżycowych snów podobne płatki….
więdną i tulą się wokół gwiaździstych,
płomienno-złotych serc więdnących kwiatów...
Takie jest białe ciało twoje młode,
takie są złote drogie włosy twoje...
i taka wonna jesteś cała...
/ Jerzy Żuławski/



Żonkile
kwitną małą chwilę
w ogródkach na wiosnę
przejściowi lokatorzy
zapalają latarenek tysiące
migocących
pośród szarych grządek
czasem nawet nocny
je skuje przymrozek
lecz od rana znowu
wystawiają się ku słońcu
żółtogłowe piękności
żonkile -
moje ulubione kwiaty
wczesnej wiosny

/Jadwiga Zgliszewska/





Żonkil symbolizuje szacunek i rycerskość, a także niespełnioną  miłość.  Mówi się też, że jeden narcyz zapowiada nieszczęście, podczas gdy kilka żonkili wskazuje radość i szczęście.

W mowie kwiatów ma swoje znaczenie, bo….
Jest mowa kwiatów tajemna i cicha…
/Wincenty Pol/

 Narcyz - jesteś bez serca


Żonkile
spotkały się dwa żonkile
w kawiarni na krótką chwilę
paplały o wszystkich kwiatach
urokach wiosny i lata

że taki głupi tulipan
bo sensu ni w ząb nie chwyta
stokrotki to takie małe
i chyba trudno je znaleźć

róże są piękne i duże
z nikim nie lubią być dłużej
konwalia ; dzwonki wiszące
to takie nudne i śpiące

każdemu łatkę przypięły
wypiwszy deszczówki kielich
skończą jak wszystkie bukiety
gnijąc w śmietniku - niestety


/Jacek Suchowicz/





Narcyz pochodzi z krajów basenu Morza Śródziemnego, takich jak Hiszpania i Portugalia oraz  Bliskiego Wschodu, takich jak Turcja.  Był intensywnie uprawiany przez starożytnych Greków i Rzymian.

Baśniowy to kwiat. Budził podziw wielu narodów i pokoleń. Najwcześniejsze znane odniesienie do żonkili można znaleźć  pismach  proroka Mahometa.  Według przekazu, Mahomet mawiał: „Kto ma dwa chleby, niech jeden sprzeda, żeby kupić kwiat narcyza”. Zyska wtedy pożywienie dla ciała i pokarm dla duszy.
Zapomniany później,  odrodził się w XVII w.
Do Wielkiej Brytanii sprowadzone zostały przez Rzymian, którzy uważali, że sok z żonkili miał moc uzdrawiania, ale  tak  naprawdę sok zawiera kryształy, które mogą  jedynie podrażniać  skórę.

W okresie wielkiej ekspansji osiedleńczej na zachód w Ameryce Północnej żonkile były znane jako „must have” w ogrodzie. Musi być!






...gdy kwitnie żonkil (ten, co wie, 
że żyjesz, aby stawać się) 
zapomnij lecz, pamiętaj że…

/Edward Estlin Cummings/







Do dziś dzikie narcyzy biją na głowę zapachem nie tylko swoich udomowionych krewniaków, lecz także wszystkie inne wczesne kwiaty. A to, że kwitną w okresie Wielkiej Nocy, z tymi świętami są  utożsamiane.




Woń jest słodka, odurzająca, może nawet upoić. Zapewne  dlatego  Hipokrates nazwał delikatne, wonne pucharki „narcyzami”. Szły do głowy jak dobre wino i wprawiały w narkauein, czyli narkotyczne zamroczenie. Tak więc z zapachem tych niezwykłych kwiatów trzeba uważać. Jeśli zobaczymy łany narcyzów, zachwycajmy się nimi, ale broń Boże nie układajmy się wśród nich do snu.

Na Zakarpaciu z narcyzami i ich zapachem związana jest miejscowa legenda. Mówią, że kiedy chotyński /chocimski/ zamek , ten sam pod  którym w 1673 r.Jan III Sobieski stoczył zwycięską bitwę z Turkami, został kiedyś zdobyty przez ordyńców, mieszkańcy podarowali im poduszki wypchane główkami narcyzów – jakoby w dowód poddaństwa i posłuszeństwa. Jednakże ten, kto zasnął na tych poduszkach, więcej już nigdy się nie obudził – tak trujący był zapach kwiatów. 

Zadziwiają  kolorami: żółtym, pomarańczowym, łososiowym, jednak to zwyczajne, białe były natchnieniem poetów. Świadczy o tym ich łacińska nazwa - Narcissus poeticus.


Największe na świecie naturalne stanowisko narcyza wąskolistnego – rzadkiej rośliny, wpisanej do "Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych" znajduje  się na Ukrainie. Dolina Narcyzów jest położona w uroczysku Kireszi, 4,5 km od miasta Chust i 110 km od Użgorodu na Zakarpaciu. Zapach   z Doliny Narcyzów unosi się kilkaset metrów od roślin.





Podobne narcyzowe polany stanowią skrajną rzadkość w skali światowej – występują jeszcze tylko w Rumunii, niektórych krajach bałkańskich i Alpach pod Montreux, gdzie w maju odbywa się Festiwal Narcyzów. Właśnie transmisją z tego Festiwalu ze szwajcarskiego Montreux zainaugurowała swą działalność Eurowizja.

Jest też symbolika narcyza.
W angiejskiej  Kornwalii, która choć  nie ma oficjalnego symbolu kwiatowego, jego rolę pełni często wrzosiec rozpierzchły (Erica vagans L.) oraz żonkil, eksponowany głównie w dniu św. Pirana.
Jest on tez symbolem Walii noszony w dniu walijskiego święta narodowego św Dawida. Jedna z teorii mówi, że stało się to  z uwagi na rade daną Walijczykom przez św. Dawida podczas wojen saksońskich by nosili wlaśnie żonkila jako znak rozpoznawczy, odróżniając w ten sposób  swoich od wrogów. Podobnego znaku rozpoznawczego użył Szekspir w dramacie „Henryk V”
Narcyzy (ang.daffodils) to wyjątkowo łatwe i niewymagające rośliny, dlatego są powszechnie stosowane w Anglii,  Irlandii, a także w Danii  w nasadzeniach miejskich. ‘Dig a hole and drop them in’ to motto angielskich miłośników tych roślin
Określa to z grubsza nakład pracy, który musimy włożyć aby móc co wiosnę cieszyć oczy pięknymi kwiatami narcyzów. Zgodnie z tą zasadą, roślinę tą wykorzystuje się masowo, w każdym możliwym miejscu przestrzeni publicznej. Możemy spotkać się z całymi połaciami kwitnących, żółtych lub białych kwiatów wzdłuż dróg , na skwerach czy parkach.
Narcyzy  to wyjątkowo łatwe i niewymagające rośliny, dlatego są powszechnie stosowane w Anglii,  Irlandii, a także w Danii w nasadzeniach miejskich. 
‘Dig a hole and drop them in’ 
to motto angielskich miłośników tych roślin.
Określa to z grubsza nakład pracy, który musimy włożyć aby móc co wiosnę cieszyć oczy pięknymi kwiatami narcyzów. Zgodnie z tą zasadą, roślinę tą wykorzystuje się masowo, w każdym możliwym miejscu przestrzeni publicznej. Możemy spotkać się z całymi połaciami kwitnących, żółtych lub białych kwiatów wzdłuż dróg , na skwerach czy parkach. 


Kopenhaga, zdjęcie wykonane z samochodu. Szpaler kwitnących żonkili.

Żonkile powoli stają się międzynarodowym symbolem walki z rakiem.  Daffodil Day , dzień żonkila obchodzony jest w Szkocji od  50 lat. Przyjęty został  także w Irlandii i  przeniesiony na inne kraje  takie jak Kanada, Nowa Zelandia, Australia i Stany Zjednoczone. 
Ma też swój czas i u nas. . Już teraz wiele miast bierze udział w kampanii w walce z rakiem, a „Dzień Żonkila” jest obchodzony w coraz większej części Polski.

Trudno sobie wyobrazić Wielkanoc bez żonkili. 
Gdy w modzie były pocztówki,  w życzeniach wielkanocnych żonkile stanowiły ich powszechny motyw.












Są też na znaczkach pocztowych....





 



Wielka Brytania 1 funt
i monetach....

Kanada 50 cent










Inspirowały również poetów i artystów.

Maria Dulębianka, przyjaciółka Marii Konopnickiej namalowała ich duży portret na drzwiach salonu w dworku w Żarnowcu.


www.iwonicz-zdrój.info